Gazeteci Büşra Sanay’ın Kardeşini Doğurmak: Türkiye’de Ensest Gerçeği adlı kitabı, karanlığın içinde gizlenen, hepimizin tanıdığı, korkunç bir canavarın fotoğrafını çekiyor. Tek kare bir fotoğraf bu. Flaşla çekilmiş ve o karanlık bir saniyeliğine aydınlanmış. Sanay, canavarı o anda, üzerine üzerine gelirken yakalamış. Korkutucu ve geleceğe yönelik herhangi bir umut taşımayan bir fotoğraf bu. Canavarın resmi benim de beynime kazındı. O görüntünün etkisinden kurtulmak mümkün değil; mümkün de olmamalı. Ensesti, aile içi çocuk istismarını daha fazla tartışmalıyız. Canavarla yüzleşmeliyiz…

Kardeşini Doğurmak, tam da bunu yapıyor. Zor okunan bir kitap Sanay’ınki. Zaman zaman üzüntüden nefesiniz kesiliyor. Kitabı birkaç kere kenara bırakıp sakinleşmek için sigara içtim. Dedesinin istismar ettiği bir çocuğun hikâyesini bitiremedim bile, 2 gün ara vermek zorunda kaldım.

Zaten kitabın gücü, etkisi de buradan, mağdurların anlattıklarından geliyor. Onların başına gelenler, bize dayatılan her türlü toplumsal normu yerle bir ediyor; ailenin birliğini, annenin kutsallığını, babanın korumacılığını, akrabalığın birlik ve beraberlik illüzyonunu, masumiyet olgusunu… Taş üstünde taş kalmıyor mağdurlar konuştukça.

Okudukça, aile içi çocuk istismarıyla ilgili kafalarımızda oluşmuş önyargılar da kırılıyor: Bu olgu sadece Doğu’da yok. Bunu yapanlar sadece yoksullar değil. Cehalet ve eğitimsizlik, belirleyici rol oynamıyor bu olayların yaşanmasında. Her yerde olabiliyor. Saldırgan, sizin komşunuz, doktorunuz; mağdur, en iyi arkadaşınızın çocuğu olabilir.

Sanay’ın da vurguladığı gibi; işin en korkunç boyutu, bu tarz istismar vakalarının çok ama çok az bir kısmının adli makamlara taşınması. Bütün ülke, kol kırılır, yen içinde kalır modunda. Sessiz…

Ne kadar acı ve ağır değil mi?

Kitapta Prof. Dr. Betül Ulukol ile yapılan söyleşiden aktaralım:

“Zihinsel, motor, işitme, görme engeli olan çocuklar daha çok risk altında ama bütün çocuklar istismara uğrayabilir. Hiçbir çocuğun istismara uğramama garantisi yok. Bütün çocuklar uğrayabilir. Çocuğun uslu olması, yaramaz olması, güzel olması, çirkin olması fark etmiyor. Çünkü istismarcı, çocuğu seksüel bir obje olarak görmüyor. İstismarcı, istismar ettiği çocuğu bir et parçası olarak görüyor, başka bir şey olarak görmüyor.”

Yapacak o kadar fazla iş var ki…

Kitapta uzmanlar, psikologlar, akademisyenler, cezaevi çalışanlarıyla da yapılmış geniş söyleşiler var. Bilim insanlarının anlattıkları, istismar olgusunu ve toplum yapımızı daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor. Özellikle ensestin tanımı üzerine yapılan röportajlar çok ilgi çekici. Mesela Dr. Ahmet Murat Aytaç’ın söyledikleri. Ayrıca saldırganların iç dünyalarına da rahatsız edici bir yolculuğa çıkartıyor bizi Büşra Sanay. Röportajları yaparken hislerini, düşüncelerini de paylaşıyor. Bizi, karşılaşacağımız acıya hazırlıyor böylece.

İstismar adli mercilere intikal ettikten sonra yaşananlar da rahatsız edici. Kurumların mağdur çocuğun yanında yeterince durmadığını okumak insanı çileden çıkartıyor. İstismarı önlemek tabii ki mümkün değil. Ancak çocuklarımızı koruyabilmek için yapabileceklerimiz var. Kardeşini Doğurmak, bu açıdan da aydınlatıcı.

Okullarda cinsellik eğitim vermeliyiz, çocuklarımıza cinselliği anlatmalıyız, cezalar daha caydırıcı olmalı ve suç tanımları gözden geçirilmeli, kadınlar güçlendirilmeli, erkeğin toplumsal rolü tartışılmalı, kurumlar güçlendirilmeli…

Bir tehlike daha var: İstismar olaylarının görünürlüğünün artırılması iktidar çevrelerinde de rahatsızlık yarattı ve bu haberlerin yasaklanması yönünde çağrılar yapılıyor. Sanay’ın kitabı, bu çağrılara karşı da meydan okuma aynı zamanda.

Korkmamak kolay değil

Karanlık bir kitap Kardeşini Doğurmak; çocuklar yaşadıkları travmalarla birlikte büyüyor. Bunun üstesinden gelebilenlerin sayısı çok az. 370 sayfada biraz olsun ışık görebilmek için satırları didik didik ederken, yıllarca ağabeyinin tecavüzüne uğrayan bir mağdurun Sanay’a söylediği şu sözlere rastladım:

“Tam uçurumun dibine gelmişsin, adımını ya geri çekeceksin ya çekmeyeceksin. Olay bu. Sakın korkmasınlar ve ne olursa olsun şikâyette bulunsunlar.”

Ama korkmamak kolay değil. Okuyunca anlayacaksınız…

Kardeşini Doğurmak: Türkiye’de Ensest Gerçeği/Büşra Sanay/Doğan Kitap/29 TL