Məşqçi dəyişiklikləri: Azərbaycan idmanında yeni təyinatların komandalara təsiri

Giriş

2019-cu il noyabrın 27-də Azərbaycan Ağır Atletika Federasiyası pauerliftinq üzrə milli komandaya baş məşqçi təyin etdi. Fəxri məşqçi Azər Mustafayevin yeni vəzifəyə gətirildiyi, dünya və Avropa çempionu Hafiz Verdiyevin isə federasiya prezidentinin köməkçisi təyin olunduğu Moskva dünya çempionatı ərəfəsində elan edildi. Bu baş məşqçi təyinatı federasiyanın yenilənmə planının mühüm hissəsi idi.

Bu, Azərbaycan klublarında baş vermiş təyinat deyildi: qərar federasiyanın milli komandası və idarəetmə strukturu ilə bağlı idi. Ancaq onun arxasında duran sual klublar üçün də aktualdır: məşqçi dəyişikliyi sadəcə ad dəyişikliyidirmi, yoxsa komandanın gündəlik işinə və nəticələrinə təsir edə bilən idarəetmə qərarıdır? Belə baş məşqçi təyinatı yalnız vəzifə dəyişikliyi kimi deyil, iş prosesinə təsir edən qərar kimi də qiymətləndirilməlidir. Bu baş məşqçi təyinatı nümunəsi göstərir ki, kadr qərarının nəticəsi onun necə həyata keçirilməsindən də asılıdır.

Təyinatın təsirini bir press-relizlə ölçmək çətindir. Məşqçinin vəzifələri təkcə taktiki qərarlarla məhdudlaşmır: hazırlıq, ünsiyyət və idmançının inkişafı da onun məsuliyyətinə daxildir. Federasiyanın məşqçi press-relizi isə təyinat barədə ilkin məlumat versə də, iş planının bütün detallarını açıqlamırdı. Baş məşqçi təyinatı barədə əlavə məlumat məşqçinin məqsədlərini və səlahiyyətlərini aydınlaşdıra bilərdi.

Komanda və idmançılar: təyinatın əhatə dairəsi

Mustafayev qarşıdakı dünya çempionatına hazırlaşan milli komandaya rəhbərlik etməli idi. Yarış 2019-cu il dekabrın 4-dən 8-dək Moskvada keçirilməliydi. Belə qısa müddətdə yeni baş məşqçinin əsas işi hər şeyi yenidən qurmaqdan çox, mövcud hazırlığı qiymətləndirib yarışa hazırlıq prosesini dəqiqləşdirmək ola bilərdi. Bu baxımdan baş məşqçi təyinatı mövcud planın davamlılığını qorumağı da tələb edirdi. Baş məşqçi təyinatı ərəfəsində komandanın hazırkı vəziyyətini nəzərə almaq xüsusilə vacib idi.

Bu fərq vacibdir. Futbolda baş məşqçi təyinatı çox vaxt heyət seçimi, pressinq və oyun quruluşu ilə əlaqələndirilir. Pauerliftinqdə isə nəticə idmançının hazırlıq planından, texniki icrasından və yarış günü verilən qərarlardan asılıdır. Burada “oyun sistemi” ifadəsi məcazi mənada işlənir: söhbət futbol sxemindən deyil, məşq yükünün, fərdi proqramların və yarışa hazırlığın idarə olunmasından gedir. Buna görə oyun sistemi dəyişiklikləri ifadəsi də bu idman növündə futbol sxemi deyil, hazırlıq yanaşmasının yenilənməsi kimi başa düşülməlidir. Beləliklə, baş məşqçi təyinatı müxtəlif idman növlərində fərqli vəzifələr və prioritetlər yarada bilər.

Hafiz Verdiyevin federasiya prezidentinin köməkçisi təyin olunması da ayrıca əhəmiyyət daşıyırdı. Dünya və Avropa çempionu kimi onun təcrübəsi idmançıların gündəlik ehtiyaclarını rəhbərliyə çatdırmağa kömək edə bilərdi. Bununla belə, bu təyinatdan onun konkret səlahiyyətləri və məşq prosesindəki rolu barədə geniş nəticə çıxarmaq olmaz. Baş məşqçi təyinatı ilə bu inzibati vəzifənin fərqli funksiyaları aydın saxlanmalı idi. Baş məşqçi təyinatı və inzibati təyinat arasındakı bölgü komandanın idarə olunmasını daha anlaşıqlı edə bilərdi.

Federasiya prezidenti Ələddin Əliyev və vitse-prezident Rüfət Ağayev nümayəndə heyətinə rəhbərlik edirdi. Bu, idman nəticələri ilə təşkilati məsuliyyətin yanaşı aparılacağını göstərirdi. Belə rəhbərlik nəticəyə zəmanət verməsə də, qərarların kimlər tərəfindən izlənəcəyini və nümayəndə heyətinin hansı səviyyədə təmsil olunacağını aydınlaşdırırdı.

Əsas amillər

Birinci amil vaxt idi. Dünya çempionatına bir həftə qalmış elan edilən təyinatdan sonra qısa müddətdə böyük dəyişikliklər etmək həm çətin, həm də riskli olardı. Mövcud hazırlıq ritmini pozmadan məşqçi ilə komanda arasında vahid iş prinsipi formalaşdırmaq daha real prioritet idi. Bu şəraitdə baş məşqçi təyinatı təcili yeniliklərdən çox, düzgün prioritetlərin seçilməsini tələb edirdi. Baş məşqçi təyinatı qısa müddətdə həyata keçiriləndə шийдвэрlərin бодит imkanlara нийцэх нь чухал юм.

İkinci amil məşqçi strategiyasının şəraitə uyğunluğu idi. Strategiya ümumi prinsiplərdən ibarət olmamalı, yarış təqviminə, idmançıların hazırlıq mərhələsinə və qarşıya qoyulan hədəflərə uyğun gəlməli idi. Federasiyanın açıqlaması Mustafayevin təyinatını təsdiqləsə də, proqramın detalları, seçim meyarları və idmançılarla iş modeli barədə məlumat vermirdi. Baş məşqçi təyinatı ilə bağlı bu məlumatların açıqlanması qərarın əsaslarını daha aydın göstərə bilərdi. Bu səbəbdən baş məşqçi təyinatı məşqçi strategiyasının konkret planla müşayiət olunmasını tələb edirdi.

Ona görə də təyinatın nəticələrə təsirindən danışarkən ehtimalları fakt kimi təqdim etmək olmaz. Yeni rəhbərlik məşq prosesində ardıcıllıq yarada və idmançıların ehtiyaclarını daha tez müəyyənləşdirə bilərdi. Ancaq səlahiyyət bölgüsü və ünsiyyət aydın olmasaydı, əlavə idarəetmə pilləsi qərarları sürətləndirmək əvəzinə ləngidə bilərdi. Deməli, baş məşqçi təyinatı yalnız şəxsin təcrübəsi ilə deyil, ona yaradılan iş şəraiti ilə də ölçülməlidir.

Üçüncü amil federasiyanın elan etdiyi islahatların məzmunu idi. Qurum pauerliftinqin Azərbaycanda inkişafı üçün genişmiqyaslı islahatlara başladığını bildirmişdi. Beləliklə, təyinat təkcə yarış ərəfəsindəki kadr dəyişikliyi deyil, daha geniş planın bir hissəsi kimi təqdim olunurdu. Davamlı inkişaf üçün məşqçi seçimi ilə yanaşı, istedadların aşkarlanması, hazırlıq imkanları və idarəetmədə məsuliyyət bölgüsü də vacibdir. Bu kontekstdə baş məşqçi təyinatı uzunmüddətli islahatların icrası ilə əlaqələndirilirdi. Baş məşqçi təyinatı yalnız ilkin elanla deyil, islahatların gedişi ilə də qiymətləndirilməlidir.

Klub idarəçiliyi ilə federasiyanın işini müqayisə etmək olar, amma bunları eyniləşdirmək olmaz. Klub məşqçisinin qərarları gündəlik heyətə və mövsüm nəticələrinə təsir edir. Milli komandada isə müxtəlif idmançıların hazırlığını vahid yarış planına uyğunlaşdırmaq lazımdır. Hər iki halda rəhbərliyin gözləntiləri aydın olmalı, məşqçi isə qərar vermək üçün real səlahiyyətə malik olmalıdır. Baş məşqçi təyinatı bu məsuliyyət və səlahiyyət bölgüsünü dəqiq müəyyənləşdirmək üçün fürsət yaradır. Uğurlu baş məşqçi təyinatı üçün rəhbərliklə məşqçinin qarşılıqlı gözləntiləri də uzlaşdırılmalıdır.

Federasiyanın açıqlaması təyinatları və islahat niyyətini bildirirdi, amma onların necə həyata keçiriləcəyini izah etmirdi. İlkin xəbər üçün bu kifayət edə bilərdi. Ancaq təyinatın uğurunu qiymətləndirmək üçün hazırlıq prosesi, idmançıların irəliləyişi və yarış nəticələri barədə əlavə məlumat lazım idi.

Yarış ssenarisi

Moskva çempionatı ərəfəsində iki mümkün ssenari vardı. Daha sabit variantda yeni baş məşqçi mövcud planı qoruyur, idmançılarla fərdi ünsiyyət qurur və yarış günü veriləcək qərarların əvvəlcədən razılaşdırılmasına çalışırdı. Bu yanaşma qısa müddətdə sırf dəyişiklik xatirinə dəyişiklik etmək riskini azaldardı. Baş məşqçi təyinatı zamanı bu cür sabitlik komandanın hazırlığına müsbət təsir göstərə bilərdi. Baş məşqçi təyinatı komandanın mövcud hazırlığını pozmadan yeni rəhbərin yanaşmasını sınamaq imkanı da yaradırdı.

Digər ssenaridə yeni rəhbər hazırlıqda ciddi boşluqlar aşkar edib prioritetləri dəyişə bilərdi. Yarışa az vaxt qaldığından belə addım yalnız idmançıların vəziyyətinə uyğun olduğu halda fayda verərdi. Əks halda, yeni plana alışmaq əlavə təzyiq yarada bilərdi. Bunlar baş vermiş hadisələr deyil, təyinat zamanı qarşıya çıxan idarəetmə seçimləridir.

Nümayəndə heyətinə federasiya rəhbərliyinin başçılıq etməsi koordinasiyanı vacib edirdi. Məşqçi idmançıların hazırlığına, rəhbərlik isə təşkilati dəstəyə fokuslanmalı, bu rollar bir-birinə qarışmamalı idi. Belə bölgü olmadan nə strategiyanı, nə də yarışdakı çıxışı yalnız baş məşqçinin adına bağlamaq ədalətli olardı.

Nəticə

Azər Mustafayevin təyinatı 2019-cu ilin noyabrında klub futbolunda baş verən dəyişiklik deyil, milli pauerliftinq komandasının və federasiyanın daha geniş yenilənmə planının bir hissəsi idi. Hafiz Verdiyevin federasiya rəhbərliyinə köməkçi gətirilməsi və elan olunan islahatlar bu qərarın məşq prosesi ilə məhdudlaşmadığını göstərirdi. Ancaq real təsiri qiymətləndirmək üçün sonrakı nəticələr və iş prosesi barədə məlumatlar lazım idi.

Baş məşqçi dəyişikliyinin dəyəri titulda deyil, yeni vəzifə sahibinin hazırlığı necə təşkil etməsində, idmançılarla necə işləməsində və federasiyanın ona hansı şəraiti yaratmasındadır. Moskva yarışı yeni quruluş üçün ilk sınaq olmalı idi. İslahatların davamlı uğurunu isə bir turnirin nəticəsinə görə deyil, daha uzun müddət ərzində qiymətləndirmək lazım idi. Buna görə baş məşqçi təyinatı barədə yekun nəticə çıxarmaq üçün həm yarış göstəricilərini, həm də gündəlik iş prosesini izləmək vacibdir.