Giriş
Bakı üçün stadion yalnız futbol oynanılan meydança deyil. O, şəhərin idmanla əlaqəsini, böyük yarışları qəbul etmək imkanını və gündəlik məşq şəraitini göstərən mühüm infrastrukturdur. Buna görə stadion təmiri barədə söhbət boya, oturacaq və örtüyün yenilənməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Stadion təmiri şəhərin idman gələcəyinə yönələn daha geniş infrastruktur layihələrinin bir hissəsi kimi planlaşdırılmalıdır.
Paytaxtda mövcud arenaların yenilənməsi və yeni məkanların yaradılması müzakirə olunarkən əsas məsələ layihələrin sayı yox, onların hansı məqsədə xidmət edəcəyidir. Hər stadion hansı auditoriya üçün nəzərdə tutulur? İl ərzində neçə fərqli idman tədbirinə ev sahibliyi edəcək? Yarış olmayan günlərdə ondan necə istifadə olunacaq? Bu suallara cavab verilməsə, tikinti planları şəhərin idman ehtiyaclarını tam əks etdirməyə bilər. Stadion təmiri və yeni obyektlərin yaradılması bu ehtiyaclara uyğunlaşdırılmalıdır.
Bakıdakı stadionların təmirinə yalnız texniki iş kimi deyil, uzunmüddətli idarəetmə qərarı kimi yanaşmaq lazımdır. Məqsəd təkcə arenanı bir yarışa hazırlamaq deyil; idmançılar, klublar, azarkeşlər və sakinlər üçün müntəzəm istifadə olunan məkan yaratmaqdır. Stadion təmiri bu məqsədə xidmət etdikdə layihənin uğuru açılış günü çəkilən şəkillərlə deyil, sonrakı illərdə nə dərəcədə səmərəli istifadə olunması ilə ölçülür.
Komandalar və oyunçular
Klublar üçün stadionun keyfiyyəti nəticələrə birbaşa və dolayı yolla təsir edir. Meydançanın səthi ötürmələrin sürətinə və topa nəzarətə təsir göstərə bilər. Soyunub-geyinmə otaqları, tibbi sahələr və məşq imkanları isə komandanın gündəlik hazırlığına təsir edir. Buna görə stadion təmiri idmançıların iş şəraitini yaxşılaşdıran tədbirləri də əhatə etməlidir.
Amma stadionun ehtiyaclarını yalnız peşəkar komandaların tələbləri ilə müəyyənləşdirmək olmaz. Gənclər komandalarının məşq saatlarına çıxışı, qadın idmançıların rahat istifadəsi və müxtəlif yaş qruplarının təhlükəsiz hərəkəti də planlaşdırılmalıdır. Stadion təmiri zamanı bu qrupların ehtiyacları nəzərə alınmalı, infrastruktur yalnız əsas komandanın matç günlərinə uyğun qurulmamalıdır.
Azarkeş üçün stadion təcrübəsi qapıdan daxil olan kimi başlayır. İctimai nəqliyyata çıxış, aydın istiqamət nişanları, rahat giriş-çıxış və əlilliyi olan şəxslər üçün uyğun şərait matç günü böyük fərq yaradır. Stadion təmiri zamanı bu detallara tribunadakı görüntü qədər diqqət yetirilməlidir. Çünki rahat və təhlükəsiz səfər stadionun tutumundan daha geniş təsirə malikdir.
Əsas amillər
İlk növbədə, hər layihə üçün texniki audit aparılmalı və aydın prioritetlər müəyyənləşdirilməlidir. Meydança örtüyü, işıqlandırma, tribunaların vəziyyəti, kommunikasiya xətləri və yanğın təhlükəsizliyi sistemlərinin əhəmiyyəti fərqli ola bilər. Stadion təmiri əvvəlcə təhlükəsizlik və əsas funksionallıq problemlərini həll etməli, sonra tamaşaçı təcrübəsini və əlavə xidmətləri yaxşılaşdırmalıdır.
Beynəlxalq standartlar faydalı istiqamət verə bilər, amma onları olduğu kimi tətbiq etmək həmişə düzgün yanaşma deyil. Tələbləri stadionun ölçüsünə, nəzərdə tutulan idman növünə və istifadə rejiminə uyğunlaşdırmaq lazımdır. Stadion təmiri zamanı əsas meyar yalnız yarışların rəsmi tələblərinə cavab vermək deyil, həm də idmançılar, işçilər və tamaşaçılar üçün təhlükəsiz, rahat mühit yaratmaqdır.
Təhlükəsizlik tədbirləri yalnız girişdə yoxlama və tribunaların müşahidəsi ilə məhdudlaşmır. Təcili yardımın hərəkət marşrutları, izdiham axınının idarə olunması, təxliyə çıxışları və aydın məlumatlandırma sistemi layihələndirmə mərhələsindən planlaşdırılmalıdır. Stadion təmiri çərçivəsində bu məsələləri sonradan həll etmək xərcləri artıra və səmərəsiz nəticələrə gətirib çıxara bilər.
Maliyyələşdirmə və idarəetmə qərarlarına birlikdə baxmaq lazımdır. Dövlət investisiyaları təxirəsalınmaz ehtiyacları qarşılaya bilər, lakin layihənin uzunmüddətli xərclərini, texniki xidmətini və gündəlik fəaliyyət modelini əvvəlcədən hesablamaq vacibdir. İnfrastruktur layihələri çərçivəsində stadionların yenilənməsi üçün prioritetləri şəffaf müəyyənləşdirmək önəmlidir: hansı obyektin niyə yeniləndiyi, hansı xidmətlərin genişləndiriləcəyi və nəticələrin necə ölçüləcəyi ictimaiyyətə aydın izah olunmalıdır. Stadion təmiri üçün ayrılan vəsaitin məqsədi və gözlənilən nəticələri də açıq göstərilməlidir.
Yeni obyekt tikmək köhnə stadionu yeniləməkdən həmişə üstün seçim deyil. Bəzən mövcud məkanın təyinatını dəyişmək, məşq meydançalarını artırmaq və ya ictimai nəqliyyat əlaqəsini yaxşılaşdırmaq daha səmərəli olur. Stadion təmiri texniki baxımdan yararsız obyektin yalnız zahiri görünüşünü dəyişməklə məhdudlaşmamalıdır. Seçim hər stadionun ehtiyaclarının ayrıca qiymətləndirilməsinə əsaslanmalıdır.
Matçın ssenarisi
Bunu konkret bir oyun deyil, adi oyun gününün nümunəsi ilə təsəvvür etmək olar. Azarkeş stadiona yaxınlaşanda ilk növbədə nəqliyyat axınında yolunu tapmalıdır. Sonra növbə, yoxlama və istiqamətləndirmə mərhələləri başlayır. Bu mərhələlərdə kiçik gecikmə belə tribunaya vaxtında çatmağı çətinləşdirə və stadion barədə ümumi təəssürata təsir göstərə bilər. Stadion təmiri zamanı giriş və hərəkət marşrutlarının planlaşdırılması bu problemləri azaltmağa kömək edir.
İstiqamətlər aydın, girişlər kifayət qədər bölüşdürülmüş, əməkdaşların göstərişləri dəqiq olarsa, azarkeşlər diqqətlərini oyuna yönəldə bilərlər. Meydançanın sabit örtüyü və uyğun işıqlandırma komandaların texniki oyunlarını etibarlı şəkildə nümayiş etdirməsinə imkan yaradır. Fasilə zamanı sanitar qovşaqların, su və qida xidmətlərinin tutumu insanların hərəkətini idarə etmək üçün vacibdir. Bunlar köməkçi xırdalıqlar deyil, obyektin normal fəaliyyətinin bir hissəsidir.
Oyun başa çatdıqdan sonra stadionun keyfiyyəti yenidən sınaqdan keçir. İzdihamın təhlükəsiz şəkildə dağılışını, ictimai nəqliyyata çatmağı və meydançanın təmizlənməsini əvvəlcədən planlaşdırmaq lazımdır. Bütün bunları yalnız tribunaların doluluğu ilə ölçmək olmaz: meydançadan çıxan oyunçudan tutmuş evə qayıdan tamaşaçıya qədər hər kəsin təcrübəsini nəzərə almaq vacibdir.
Nəticə
Bakı üçün əsas məqsəd yeni tikililərin sayını artırmaq deyil, düzgün fəaliyyət göstərən idman məkanları şəbəkəsi yaratmaqdır. Bunun üçün stadion təmiri və yeni tikinti qərarları şəhərin ümumi planlaşdırılması çərçivəsində verilməli, peşəkar yarışlarla kütləvi idman arasında tarazlıq qorunmalıdır. Layihənin texniki keyfiyyəti vacibdir, amma gündəlik istifadə imkanı da ondan heç də az əhəmiyyət daşımır.
Davamlı nəticəyə nail olmaq üçün auditi, maliyyələşdirməni və fəaliyyətə görə məsuliyyəti uzlaşdıran plan lazımdır. İşlərin gedişini və məqsədlərini şəffaf izah etmək layihəyə inamı artırır, gözləntiləri reallaşdırır. Qiymətləndirmə yalnız açılış mərasimi ilə məhdudlaşmamalıdır. Meydançanın istifadəsi, xidmətlərin keyfiyyəti, təhlükəsizlik və əlçatanlıq zaman ərzində ölçülməlidir.
Şəhərin idman infrastrukturu yalnız böyük oyun günlərində deyil, ilin digər vaxtlarında da dəyər yaratmalıdır. Bakıdakı stadionları yeniləyərkən və yeni məkanlar planlaşdırarkən bu prinsipə əməl olunarsa, nəticə təkcə arenaların müasirləşməsi ilə məhdudlaşmaz. İdmanla məşğul olmaq imkanları artar, klubların davamlı fəaliyyəti üçün şərait yaranar, şəhər sakinləri isə daha əlçatan və etibarlı məkanlardan istifadə edə bilərlər.
